Slaaptraining, er is al veel over gezegd en geschreven. Het is een gevoelig onderwerp wat bij veel ouders meteen weerstand oproept. Misschien komt het door het woord ‘trainen’, misschien door het – onjuiste – idee dat slaaptraining gelijk staat aan je kindje oneindig laten huilen. Het feit is dat iedereen er een mening over heeft en dan met name over de volgende vraag: is slaaptraining schadelijk voor (de hechting met) je kindje of niet? Vandaag wil ik hier verder op ingaan.

Dit artikel is niet bedoeld om jou te overtuigen aan slaaptraining te gaan doen wanneer je dit niet wilt. Als wat jij momenteel doet om je kindje in slaap te krijgen voor jullie werkt, ga hier dan vooral mee door. Maar als je op zoek bent naar verandering en overweegt een slaaptraining methode toe te passen, dan is dit 100% jouw keuze. Hier hoef je je niet voor te schamen als ouders en je hoeft je zéker geen zorgen te maken over de hechting tussen jou en je kindje. 

Wat is slaaptraining?

Slaaptraining houdt in dat je je kindje gaat leren om zelfstandig in slaap te vallen bij bedtijd en dutjes. Slaaptraining kan ook gebruikt worden om je kindje te laten doorslapen of langere dutjes te doen. Dit betekent dat wanneer je kindje geen honger heeft, ziek is, pijn heeft of anderzijds behoefte heeft aan hulp, je kindje leert om weer zelfstandig terug te gaan slapen tot het tijd is om op te staan. 

In andere woorden: slaaptraining is een kans voor je kindje om een hele waardevolle vaardigheid te leren, net als leren lopen, praten of zindelijk worden. Het is een verandering die gepaard zal gaan met protest. Verandering is lastig! Maar leren omgaan met veranderingen en het aanleren van nieuwe vaardigheden zijn onderdeel van ons dagelijks leven.

Het woord slaaptraining heeft van zichzelf een negatieve lading door het woord ‘training’. Ik spreek daarom liever van leren slapen, want werken aan goede slaap doen jij en je kindje samen. Dit kan op veel manieren en slaaptraining is dus zeker niet per definitie hetzelfde als laten huilen. Er zijn ook methodes waarbij je bij je kindje aanwezig blijft tot hij in slaap is gevallen. De methode van slaaptraining die je wilt gebruiken is altijd jouw eigen keuze. Wil je de interval methode (gecontroleerd huilen, waarbij je de kamer uitgaat en steeds terugkomt om je kindje te troosten) niet gebruiken? Dan zal niemand je hiertoe dwingen. Maar wil je dit wel, dan is ook dat oké!

Omdat de meeste zorgen rondom slaaptraining zich concentreren op de (gecontroleerd) laten huilen methode, zal de rest van deze blog primair over deze methode gaan.

Is slaaptraining schadelijk voor mijn kindje?

Ten tijden van stress komen er stresshormonen vrij in ons lichaam, waaronder adrenaline en cortisol. Dit zijn hele nuttige hormonen, omdat ze ervoor zorgen dat we alert blijven en adequaat kunnen reageren mocht dit nodig zijn. Cortisol wordt daarnaast gedurende de dag van nature geproduceerd, waaronder in de vroege ochtend, om te zorgen dat we weer wakker worden. Dit is meteen de eerste mythe om de wereld uit te helpen: cortisol op zich is niet schadelijk voor ons lichaam óf onze hersenen. Het is zelfs een onmisbaar hormoon wat ervoor zorgt dat we goed kunnen functioneren.

Cortisol is alleen schadelijk wanneer dit in hoge concentraties geproduceerd wordt over langere tijd. We spreken dan van een toxische stress respons. Situaties waarin dit zich voordoet zijn o.a. langdurige kindermishandeling, verwaarlozing, ernstige depressie bij primaire verzorgers en ouders met verslavingsproblematiek.Deze situaties zijn niet te vergelijken zijn met de kortdurende stress die optreedt bij slaaptraining.

Kortdurende stressvolle situaties zijn een onderdeel van het leven, net als wanneer je kindje voor het eerst naar de opvang gaat, een broertje of zusje krijgt of leert zindelijk te worden. Ook in deze situaties komt cortisol vrij, maar deze middelmatige stress respons is niet schadelijk voor ons lichaam.

Er zijn meerdere wetenschappelijke onderzoeken gedaan naar zowel de kortdurende als langdurige effecten van slaaptraining bij kinderen. Je kunt hierover meer lezen in de onderzoeken van Price en Gradisar. Geen van deze onderzoeken hebben enige negatieve effecten aan kunnen tonen.

Is slaaptraining schadelijk voor de hechting?

Er zijn hardnekkige verhalen die de ronde doen dat slaaptraining ervoor kan zorgen dat je kindje denkt dat je toch niet komt als hij gaat huilen. Dit zou de hechting tussen jou en je kindje aantasten. Deze verhalen zijn gebaseerd op situaties in Roemeense weeshuizen, waarbij consistent niet werd gereageerd op het gehuil van zeer jonge baby’s. Deze baby’s werden alleen uit hun bedje gehaald voor een voeding of om verschoond te worden en werden verder grotendeels genegeerd. Het klopt inderdaad dat deze baby’s uiteindelijk leerden dat huilen geen zin had en dit daarom niet meer deden. Dit is een typisch voorbeeld van toxische stress die kinderen ondervinden bij langdurige verwaarlozing, zoals hierboven beschreven. 

Dit is absoluut niet te vergelijken met gezonde, liefdevolle situaties waarin – hopelijk de meeste – kinderen hedendaags opgroeien. De hechting tussen jou en je kindje(s) wordt opgebouwd door honderden interacties. Iedere reactie die jij geeft waarin je tegemoetkomt aan de behoeften van jouw baby draagt bij aan een veilige hechting. Bij een veilige hechting kijken we naar of je kindje jou als ouder of verzorger ziet als de “veilige basis”. Primaire verzorgers die in tijdens van stress reageren op een liefdevolle, responsieve en voorspelbare manier bouwen een veilige hechting op met een kind. 

Goede slaap en gezonde slaapgewoonten zijn behoeften die dikwijls onderschat worden. Ze zijn net zo belangrijk voor een goede ontwikkeling als voeding, beweging en voldoende aandacht van primaire verzorgers. Door te zorgen voor goede slaap kom je dus ook tegemoet aan een hele belangrijk behoefte van je baby, ook als hij of zij dat zelf niet doorheeft.

Slaaptraining kan de hechting ook bevorderen

Echt waar? Ja zeker! Laat me dit beter uitleggen door middel van een voorbeeld. Stel, je hebt een baby van 10 maanden oud die al zijn hele leven meerdere keren per nacht wakker wordt. Je lijdt ernstig onder het chronisch slaapgebrek dat je hierdoor hebt opgelopen. Je bent afwezig, reageert vaak geïrriteerd of negeert je baby die jouw aandacht vraagt regelmatig, simpelweg omdat je er de energie niet voor hebt. Op geen manier is dit te vergelijken met verwaarlozingssituaties zoals eerder geschetst, want je doet écht je best! Maar er zit gewoon niet meer in dan 50% op dit moment.

Na 10 maanden besluit je dat het genoeg is geweest en je wilt je baby slaaptrainen. Je kiest voor de interval methode en na twee weken slaapt je baby door. En jij dus ook. Met iedere nacht dat je eindelijk weer slaapt, verbetert je humeur en verdwijnen de donkere wolken. Je hebt ineens weer energie om met je baby te spelen, de interactie aan te gaan en gekke bekken te trekken. Er wordt veel gelachen, niet alleen tussen jou en je baby, maar ook binnen je huwelijk is het kaarsje weer gaan branden. Iedereen is gelukkiger en daarmee heb je volop aandacht om te bouwen aan een veilige hechting tussen jou en je baby. Iets wat een stuk minder goed ging voor je ging slaaptrainen.

Ik hoop dat ik met deze uitleg je twijfels of angsten rondom slaaptrainen weg heb kunnen nemen. Het is absoluut oké om meer en betere slaap voor je kindje én jezelf te willen. Ik kan me echter voorstellen dat je misschien niet weet waar te beginnen. Boek een kort 15 minuten gesprek en we bespreken wat je wensen zijn en hoe ik jou kan helpen. 

1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5962992/

2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1527680/

3. https://publications.aap.org/pediatrics/article/130/4/643/30241/Five-Year-Follow-up-of-Harms-and-Benefits-of

4. https://childrensmd.org/browse-by-age-group/newborn-infants/stress-cortisol-and-getting-your-baby-to-sleep/